Nhưng bước sang năm 2026, khi GRDP quý I của Hà Tĩnh tăng tới 12,42%, mức cao nhất cả nước, lãnh đạo địa phương và giới chuyên gia lại không nói nhiều về thành tích tăng trưởng. Thay vào đó, một câu hỏi lớn được đặt ra: Liệu Hà Tĩnh có thể tiếp tục phát triển nếu vẫn đi theo mô hình cũ?

Diễn đàn Phát triển Kinh tế tư nhân Hà Tĩnh năm 2026 được tổ chức vào sáng 29/5 tại Hà Tĩnh đã phát đi một thông điệp cốt lõi: Đã đến lúc khu vực kinh tế tư nhân phải thay đổi “DNA” tăng trưởng. Trọng tâm mới sẽ không còn là “vốn, đất và lao động giá rẻ”, mà phải chuyển sang AI, dữ liệu, công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng suất.

Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh Phan Thiên Định phát biểu khai mạc Diễn đàn Phát triển Kinh tế tư nhân Hà Tĩnh năm 2026, sáng 29/5, nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên AI, công nghệ và năng suất.

“Quán quân tăng trưởng” nhưng doanh nghiệp vẫn nhỏ và yếu

Các số liệu kinh tế vĩ mô cho thấy Hà Tĩnh đang ở giai đoạn tăng tốc mạnh mẽ. Khu vực công nghiệp – xây dựng tăng trưởng tới 20,6%; tổng vốn đầu tư toàn xã hội vượt 61.000 tỷ đồng; khu vực kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 60% GRDP và hơn 65% nguồn thu ngân sách địa phương.

Nhìn bề ngoài, đây là bức tranh của một nền kinh tế giàu động lực. Tuy nhiên, khi bóc tách sâu hơn vào cấu trúc doanh nghiệp, nhiều nghịch lý bắt đầu lộ diện.

Theo ông Bùi Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), mật độ doanh nghiệp đang hoạt động tại Hà Tĩnh hiện chỉ đạt khoảng 4,5 doanh nghiệp/1.000 dân, thấp hơn rất nhiều so với mức bình quân cả nước là 9,3 doanh nghiệp/1.000 dân.

Con số này cũng cho thấy khoảng cách rất lớn so với mục tiêu 20 doanh nghiệp/1.000 dân vào năm 2030 theo tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW.

Diễn đàn phát triển kinh tế tư nhân tỉnh Hà Tĩnh năm 2026 có sự tham gia của các đại biểu Trung ương, địa phương và khoảng 150 doanh nghiệp, nhà đầu tư trong và ngoài tỉnh.

Không chỉ ít về số lượng, cộng đồng doanh nghiệp Hà Tĩnh còn yếu về chất lượng và sức chống chịu. Khoảng 98% doanh nghiệp trên địa bàn là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Riêng năm 2025 có gần 1.300 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường; chỉ trong 4 tháng đầu năm 2026 đã có thêm hơn 500 doanh nghiệp dừng hoạt động.

Điều đáng nói là trong khi Hà Tĩnh sở hữu Khu kinh tế Vũng Áng – một trong những trung tâm công nghiệp lớn nhất miền Trung – thì phần lớn doanh nghiệp địa phương vẫn chưa thể chen chân vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI.

Nói cách khác, tăng trưởng của Hà Tĩnh vẫn đang mang dáng dấp của một nền kinh tế “hai tốc độ”: khu vực FDI tăng mạnh, còn doanh nghiệp nội địa vẫn loay hoay ở vùng giá trị thấp.

Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia cho rằng Hà Tĩnh đang đứng trước áp lực phải tái cấu trúc mô hình phát triển nếu không muốn rơi vào “bẫy tăng trưởng phụ thuộc”.

Hà Tĩnh “tự phẫu thuật” môi trường kinh doanh

Một trong những điểm đáng chú ý tại Diễn đàn Phát triển Kinh tế tư nhân năm nay là cách lãnh đạo tỉnh Hà Tĩnh nhìn thẳng vào các tồn tại nội tại thay vì chỉ nói về thành tích.

Nhiều sản phẩm địa phương như bánh ram, cau sấy, gỗ mỹ nghệ… đang tìm đường xuất khẩu nhờ ứng dụng công nghệ và thương mại điện tử.

Kết quả khảo sát PCI năm 2025 do VCCI công bố cho thấy 7/9 chỉ số thành phần của Hà Tĩnh đang dưới mức trung bình cả nước. Những điểm nghẽn lớn nhất tập trung ở gia nhập thị trường, tiếp cận đất đai, chi phí tuân thủ và tính minh bạch.

Điều đó đồng nghĩa môi trường kinh doanh của Hà Tĩnh vẫn chưa thực sự tạo cảm giác an toàn và thuận lợi cho doanh nghiệp tư nhân phát triển dài hạn.

Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh Phan Thiên Định cũng thẳng thắn nhìn nhận các chỉ số cải cách hành chính của tỉnh chưa đạt kỳ vọng. PAR Index hiện chỉ đứng thứ 19/34 địa phương trong nhóm sau sáp nhập; SIPAS xếp thứ 24/34.

Theo ông Định, đây là tín hiệu cho thấy bộ máy hỗ trợ doanh nghiệp vẫn còn nhiều “điểm nghẽn mềm” như thủ tục kéo dài, sự phối hợp chưa đồng bộ, tư duy quản lý nặng hành chính và chất lượng xúc tiến đầu tư còn hạn chế.

...

Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại Hà Tĩnh đang hình thành với nhiều dự án khởi nghiệp được thương mại hóa thành công.

“Thành công của doanh nghiệp là thành công của tỉnh; khó khăn của doanh nghiệp là trách nhiệm mà chính quyền phải cùng tháo gỡ”, người đứng đầu UBND tỉnh Hà Tĩnh nhấn mạnh.

Thông điệp này cho thấy Hà Tĩnh đang muốn chuyển vai trò của chính quyền từ “quản lý” sang “kiến tạo”.

Theo đó, toàn bộ kiến nghị của doanh nghiệp sẽ được phân loại, giao rõ đầu mối xử lý và thời hạn giải quyết. Tỉnh đồng thời cam kết siết chặt kỷ luật công vụ, giảm chi phí tuân thủ và mở rộng dịch vụ công trực tuyến để hạn chế tối đa tiếp xúc trực tiếp giữa doanh nghiệp với bộ máy hành chính.

Một trọng tâm khác là rà soát quỹ đất công nghiệp, xử lý các dự án chậm tiến độ và hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn hóa tài chính để tăng khả năng tiếp cận vốn tín dụng.

Đáng chú ý, Hà Tĩnh cũng đặt mục tiêu hỗ trợ gần 51.000 hộ kinh doanh chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp chính thức – được xem là “nguồn dự trữ” lớn nhất cho tăng trưởng khu vực kinh tế tư nhân trong giai đoạn tới.

Từ “cơ bắp kinh tế” sang kinh tế của AI và đổi mới sáng tạo

Nếu như giai đoạn trước, tăng trưởng của Hà Tĩnh dựa nhiều vào tài nguyên, vốn đầu tư và lao động phổ thông thì trong bối cảnh mới, mô hình đó đang dần chạm trần.

Từ lợi thế đất đai và vốn đầu tư, Hà Tĩnh đang hướng tới nền kinh tế dựa trên công nghệ, dữ liệu và giá trị gia tăng cao hơn.

Quỹ đất sạch không còn dồi dào như trước. Chi phí vốn tăng lên. Cạnh tranh lao động ngày càng gay gắt. Các tiêu chuẩn xanh, tiêu chuẩn ESG và yêu cầu chuyển đổi số từ thị trường quốc tế cũng ngày càng khắt khe hơn.

Điều này buộc doanh nghiệp Hà Tĩnh phải thay đổi.

Tại diễn đàn năm nay, AI và đổi mới sáng tạo được nhắc đến như một “dòng chảy chiến lược” mới của khu vực kinh tế tư nhân.

Theo các chuyên gia, lợi thế lớn nhất của AI và công nghệ là giúp doanh nghiệp nhỏ có thể tạo ra giá trị lớn mà không cần quá nhiều vốn.

Một cơ sở sản xuất nhỏ tại Hà Tĩnh giờ đây hoàn toàn có thể bán hàng toàn cầu thông qua thương mại điện tử, sử dụng AI để tối ưu marketing, quản trị đơn hàng, chăm sóc khách hàng hay phân tích thị trường.

Thực tế, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Hà Tĩnh đã bắt đầu cho thấy những tín hiệu khả quan. Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) tăng 8 bậc, đứng thứ 3 khu vực Bắc Trung Bộ. Gần 30 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo đã hình thành.

Đặc biệt, khoảng 74% dự án bước ra từ các cuộc thi khởi nghiệp cấp tỉnh đã được thương mại hóa thành công – một tỷ lệ khá cao so với mặt bằng chung.

Nhiều sản phẩm tưởng chừng chỉ mang tính địa phương như bánh ram, cau sấy, gỗ mỹ nghệ… sau khi được hỗ trợ xây dựng thương hiệu, ứng dụng chuyển đổi số, tiêu chuẩn hóa chất lượng và kết nối thương mại điện tử xuyên biên giới đã bắt đầu tiếp cận thị trường quốc tế.

Đây cũng là lý do Hà Tĩnh đang nghiên cứu xây dựng “Không gian đổi mới sáng tạo Hà Tĩnh” – một trung tâm hỗ trợ ươm tạo công nghệ, chuyển giao tri thức và kết nối doanh nghiệp địa phương với các tập đoàn lớn cũng như mạng lưới doanh nhân uy tín.

Giới chuyên gia nhận định, nếu tận dụng được làn sóng AI và chuyển đổi số, Hà Tĩnh hoàn toàn có thể tạo ra một thế hệ doanh nghiệp mới với năng lực cạnh tranh cao hơn, ít phụ thuộc hơn vào tài nguyên và có khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Quan trọng hơn, đó không chỉ là sự thay đổi mô hình kinh tế, mà là sự thay đổi tư duy phát triển. Một nền kinh tế dựa vào “cơ bắp” có thể tăng trưởng nhanh trong ngắn hạn. Nhưng chỉ một nền kinh tế dựa trên công nghệ, năng suất và đổi mới sáng tạo mới có thể đi đường dài.

Tác giả: Văn Tuân

Nguồn tin: vietnamfinance.vn