Kép đàn là mẹ, đào nương là con. Chồng đàn vợ hát và em trai cầm chầu cho chị gái ca. Có những nghệ nhân cao niên khi lên hát phải có người dìu, đàn hát xong có người đỡ về chỗ ngồi. Lại có cả những đào nương nhí “chưa biết cái chi chi” cũng sênh phách, nẩy hạt Ca trù đâu ra đấy…

Hơn cả một liên hoan chung vui ngay sau khi Ca trù được UNESCO vinh danh, Liên hoan Câu lạc bộ Ca trù 2009 khép lại như một cuộc biểu dương lực lượng nhiều dư vị của nghệ nhân Ca trù.


Ấn tượng đào nương “chưa biết cái chi chi”


Như một sự sắp đặt tình cờ của số phận, lá thăm lại đưa đẩy hai CLB Ca trù của huyện Nghi Xuân – Hà Tĩnh khai cuộc cho Liên hoan Câu lạc bộ Ca trù 2009 (LHCLB Ca trù 2009). Cho đến nay, hầu hết các nhà nghiên cứu đều thừa nhận Hà Tĩnh là một trong những cái nôi của Ca trù. Dấu tích Đền thờ Tổ cô đầu vẫn còn in dấu trên mảnh đất Cổ Đạm. Nghi Xuân – Hà Tĩnh cũng là huyện hiếm hoi hiện nay tồn tại những hai CLB Ca trù, đó là CLB Ca trù Nguyễn Công Trứ và CLB Ca trù Cổ Đạm. Tiếng đàn, lời ca của các nghệ nhân Ca trù nơi đây dẫu chưa bằng xưa nhưng thực không hổ danh là những truyền nhân của các bậc tiền nhân như ca nương Phan Thị Mơn, Phan Thị Nga – hai đào nương hiếm hoi từng vào cung vua biểu diễn Ca trù cho Triều đình nhà Nguyễn trước 1945 và là một trong những người có công hồi sinh Ca trù nơi đây. Có thể kể ra một trong những “điểm sáng” của miền đất tổ Ca trù tại Liên hoan lần này là sự xuất hiện của các đào nương nhí.


Cùng với đào nương Dương Thị Xanh, Dương Thị Nết – những đào nương đã từng tham gia Liên hoan Ca trù toàn quốc 2007, CLB Ca trù Cổ Đạm trình làng tại Liên hoan lần này một đào nương nhí đầy triển vọng – Nguyễn Thị Minh Ngọc. Mới 11 tuổi nhưng Ngọc đã có gần 5 năm theo học Ca trù. Con nhà nông dân chính hiệu, ngoài những buổi đi học Ngọc còn phải theo mẹ ra làm đồng nhưng mê Ca trù từ bé, em lân la nhờ nghệ nhân Phan Thị Nga kèm cặp. Người bé như cái kẹo nhưng khi áo dài thướt tha bước lên sân khấu, sự tự tin của Ngọc khiến nhiều người ngỡ ngàng. Hai bài đào nương nhí này đem thi thố ở Liên hoan lần này đều không phải dễ là Hát nói – Vui thay lúc roi chầu tiếng hát và Hát mở – Giang hà quốc sắc phi phương.


Đào nhí tuổi đời trẻ nhất tham gia LHCLB Ca trù 2009 chính là Nguyễn Huệ Phương (10 tuổi) của CLB Ca trù Thăng Long. Từng xuất hiện trong nhiều cuộc sinh hoạt, biểu diễn của CLB Ca trù Thăng Long, Huệ Phương làm mới mình tại Liên hoan lần này bằng một bài mới tập Chí Nam Nhi của Nguyễn Công Trứ và một “bài tủ” – Bắc Phản. Cầm chầu cho Huệ Phương trong cả hai tiết mục này cũng là một nữ “quan viên” rất trẻ, chỉ tuổi mới 13 Nguyễn Thị Nhung. “Sức trẻ” của CLB Ca trù Thăng Long thực sự là một tín hiệu vui của Ca trù khi bên cạnh bộ đôi trẻ tuổi Nguyễn Huệ Phương – Nguyễn Thị Nhung còn có ca nương Vũ Thị Thuỳ Linh và kép đàn Nguyễn Thu Thuỷ (đều 22 tuổi), ca nương Đặng Thị Hường (15 tuổi) và đàn đáy Phạm Đình Hoàng (32 tuổi).


Ngoài ra có thể kể đến những đào nương tuổi đời khá trẻ tham gia Liên hoan như ca nương Nguyễn Thanh Tân (16 tuổi) đến từ CLB Thanh Khương – Thuận Thành – Bắc Ninh, Nguyễn Khánh Linh (13 tuổi) – CLB Ngãi Cầu – Hoài Đức – Hà Nội, Nguyễn Thị Duyên (15 tuổi) – CLB Đông Môn – TP Hải Phòng… Họ thực sự là những người tiếp nối đầy triển vọng của Ca trù.


loading...

Cảm động với những bậc cao niên


Không quy định độ tuổi, nên bên cạnh những đào nương nhí, kép đàn trẻ tuổi, Liên hoan còn có sự góp mặt của nhiều nghệ nhân tuổi đã trên 80. Tuổi cao, răng đôi ba cụ đã rụng gần hết nhưng các cụ vẫn xúng xính áo dài khăn đóng, môi son bước lên sân khấu thoả cái thú phong lưu Ca trù. Người nghe thực sự đã phải kính cẩn nghiêng mình trước niềm đam mê Ca trù của các cụ như đào nương Nguyễn Thị Thiệp (82 tuổi) – CLB Thanh Khương – Thuận Thành – Bắc Ninh, trống chầu Chu Trọng Miễn (80 tuổi) – CLB Giang Lâu Ca trù quán – Hưng Yên, trống chầu Chu Xuân Cang (70 tuổi) – CLB Ngãi Cầu – Hoài Đức – Hà Nội…


Đã có những lúc, cả khán phòng của Trung tâm Triển lãm VHNT Việt Nam – số 2 Hoa Lư, Hà Nội như lặng đi hồi hộp chờ đợi tiết mục của CLB Chanh Thôn – Phú Xuyên – Hà Nội. Trống chầu Nguyễn Văn Vằng nay 75 tuổi cầm trống bước lên chiếu đầu tiên. Trong khi đó, nghệ nhân đàn đáy Nguyễn Văn Khoái và đào nương Nguyễn  Thị Vượn nay đều đã 84 tuổi phải có người dìu lên đến tận sân khấu. Mỗi người chỉnh tề một kiểu, bộ ba nghệ nhân tóc đều bạc trắng như sương trình tấu bản Tự cổ hồng nhan đa bạc mệnh và Ngó sen mọc chốn cát lầm tự nhiên thoải mái. Chẳng hề đoái hoài đến khán giả phía dưới cũng chẳng nhìn nhau đến một lần, các cụ mơ màng theo nhịp sênh phách Ca trù đến lặng người.


Cùng với cụ Nguyễn Thị Vượn, cụ Nguyễn Văn Khoái, CLB Chanh Thôn còn có một nghệ nhân trên 80 tuổi là đào nương Nguyễn Thị Khưới (82 tuổi) cũng tham gia Liên hoan lần này. Nghe nói, tất thảy các nghệ nhân cao niên của CLB Chanh Thôn đều được Ban tổ chức Liên hoan dành hẳn ô tô riêng đưa đón. Suốt những buổi diễn tại Liên hoan, các cụ cũng thích thú ngồi nghe các đào nương, kép đàn trẻ thi thố Ca trù…


Nhiều dư vị truyền nhân Ca trù


Cụ Nguyễn Văn Vằng vốn là em ruột của cụ Nguyễn Thị Vượn. Những năm Ca trù “ẩn dật”, nhiều đêm thấy chị ngửa mặt lên trời ngâm nga đôi ba điệu Ca trù mà cụ Vằng lòng quặn xót. Ca trù hồi sinh, cụ Vằng quyết học cho được trống chầu đề cùng chị bước lên chiếu Ca trù. Làng Chanh Thôn vốn tiếng nghề mộc, thanh niên trai làng giờ có rủ nhiều người cũng thờ ơ với nghề ca hát này. Loay hoay tìm mãi đệ tử, cuối cùng phải đến qua 80 tuổi cụ Khoái mới tìm được đệ tử chân truyền là con mình. Tại Liên hoan, anh Nguyễn Hồng Ngưu (50 tuổi) vừa đi để chăm sóc cụ thân sinh lại vừa để thỉnh giáo tiếng đàn đáy đầy mê hoặc.


Thật hiếm có Liên hoan nào chứng kiến sự kế tục, gắn bó keo sơn của các truyền nhân Ca trù cũng như của các “bạn diễn” như LHCLB Ca trù 2009. Trên sân khấu, đào nương nhí Đặng Thị Hường cất lên tiếng hát làm nhiều khán giả sững sờ nhưng với giới Ca trù nhiều người đã biết Đặng Thị Hường vừa là cháu ruột và cũng là đệ tử chân truyền của nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc. CLB Cổ Đạm – Hà Tĩnh tham gia liên hoan lần này cũng có bộ đôi đặc biệt , chồng là kép đàn Trần Văn Đài còn vợ là ca nương Dương Thị Xanh. Ngoài ra có thể kể đến mẹ con đào nương kép đàn Phạm Thị Huệ và Nguyễn Huệ Phương của CLB Ca trù Thăng Long…


Họ chính là những người giữ lửa cho Ca trù. Sự gắn bó keo sơn bởi những quan hệ huyết thống, vợ chồng cũng chính là “điểm tựa” vững chắc cho sự kế tục của Ca trù đang trong tình trạng Cần được bảo vệ khẩn cấp.


Phúc Nghệ

VHTT

Loading...

TIN LIÊN QUAN