Giáo sư, tiến sĩ, nhà giáo nhân dân Hoàng Xuân Sính lâu nay thường được gọi là “Nhà toán học nữ đầu tiên của Việt Nam”. Công chúng, hầu như ai cũng hơn một lần được nghe nhắc đến tên bà, nhưng chuyện về bà, những giai thoại xung quanh cuộc đời nhà khoa học nữ danh tiếng thì lại rất ít người được tỏ tường. Và bởi thế, chỉ riêng cụm từ GT-TS Hoàng Xuân Sính đã gợi lên những tò mò háo hức khá đặc biệt ở bao người hâm mộ bà, dù chưa một lần gặp mặt…

Tra từ điển Tiếng Việt trên mạng về Hoàng Xuân Sính, nữ GS – TS toán học đầu tiên của Việt Nam, có ghi rõ: “Bà là cháu gái nhà khoa học Hoàng Xuân Hãn”. Hoàng Xuân Hãn không chỉ là giáo sư toán học, mà người ta còn biết đến ông như một nhà Việt Nam học, và là người soạn thảo, ban hành chương trình trung học Việt Nam đầu tiên. Nhưng ông là người ở mãi tít thôn Yên Phúc, xã Yên Hồ, huyện La Sơn (nay là huyện Đức Thọ), tỉnh Nghệ Tĩnh. Còn cô Sính thì sinh ra trong một gia đình trung lưu ở làng Cót, Từ Liêm, Hà Nội. Vậy hai người có sự chung gì về dòng máu, huyết thống?!. Vì nghĩ cô là cháu gái GS Hoàng Xuân Hãn mà người ta đã đương nhiên đổi quê quán cho cô có nguồn gốc ở La Sơn – Nghệ Tĩnh. Sự việc chẳng phải thế!


Trong làng của GS Hoàng Xuân Hãn, tất cả đàn ông đều mang họ và đệm là Hoàng Xuân. Còn, tại làng Cót nơi cô Sính sinh ra thì tất cả trẻ của dòng họ khi cất tiếng khóc chào đời nếu là con gái đều được ông bà mang cho họ đệm Hoàng Xuân. Tại sao cô nghiễm nhiên trở thành “cháu gái” GS danh tiếng Hoàng Xuân Hãn, chuyện thế này.


Vào năm 1941, nơi gia đình ông Hoàng Thúc Tấn (cha của Hoàng Xuân Sính) sinh sống ở con phố cổ Hà Nội, 102 phố Hàng Bông, chính là cơ sở sản xuất báo Thanh Nghị. Tờ báo tập hợp những học giả yêu nước và giới trí thức đất Hà thành. Trong bối cảnh đất nước lúc bấy giờ bị thực dân Pháp và phát xít Nhật đô hộ, những nhà trí thức lớn như Vũ Đình Hòe, Hoàng Xuân Hãn, Luật sư Phan Anh… đã cùng nhau trải lòng mình trên diễn đàn báo Thanh Nghị để nói lên chính kiến của những con người sẵn sàng dấn thân cho sự nghiệp độc lập dân tộc. Ông Hoàng Thúc Tấn, và vợ là một nhà kinh doanh sợi đã tài trợ vốn liếng cho tờ Thanh Nghị. Ông cũng không ngần ngại dùng nhà mình làm nơi ra vào hội họp của nhiều nhân sĩ đất Hà thành.


Lúc này cô bé Sính đang học bậc tiểu học. Ngày ngày cô được tiếp xúc với các chú, các bác Vũ Đình Hòe, Hoàng Xuân Hãn… Chính tài năng và nhân cách của các chú, các bác đã lan tỏa sang cô bé Sính khi đó mới còn chúm chím tóc đuôi gà. Hai cây đại thụ của ngành giáo dục nước nhà, GS Vũ Đình Hòe và GS Hoàng Xuân Hãn đã có thời gian 5 năm, từ năm 1941 đến 1945, lập đại bản doanh tờ Thanh Nghị ngay dưới mái nhà của gia đình cô bé Sính. Cả hai ông đều là Bộ trưởng Bộ Giáo dục có những đóng góp to lớn vào nền giáo dục nước nhà. Ông Hoàng Xuân Hãn là Bộ trưởng Giáo dục của chính quyền Trần Trọng Kim. GS Vũ Đình Hòe chính là Bộ trưởng Bộ Quốc gia Giáo dục trong Chính phủ đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa.


Hai nhà trí thức tài ba và cấp tiến này ảnh hưởng sâu sắc đến bước đường mà cô bé Sính lựa chọn. Trong cái nôi đó, ít nhiều sự ham học cùng với tư tưởng tiến bộ đã nảy mầm ngay trong cô Sính ngay từ ngày còn thơ bé. 


loading...

Năm 1948, Hoàng Xuân Sính học hết cấp II. Thời đó trường trung học rất ít, cả Hà Nội chỉ có một trường cấp II Trưng Vương cho nữ sinh và cấp II và III Chu Văn An cho nam sinh. Nếu cô gái nào muốn học cấp III thì phải vào Chu Văn An học chung với nam. Bây giờ nam nữ học chung là bình thường, nhưng thời đó không dễ dàng cho nữ sinh vì nhiều khi muốn hỏi bài nhưng lại không dám hỏi bạn nam.


Cũng phải nói rằng ngoài hai trường Trưng Vương và Chu Văn An, còn có Trường Albert Sarraut mà chính quyền Pháp đã xây dựng cho học sinh Pháp, người Việt cũng có thể học được. Cô Sính đành phải ghi tên vào học  Trường Chu Văn An, trường dành riêng cho học sinh nam. Cô còn nhớ, lớp chỉ có hai bàn dành cho nữ, còn lại là các dãy bàn của các học sinh nam.


Năm 1951, sau khi tốt nghiệp bằng tú tài 1 ở Hà Nội ban Sinh ngữ, tiếng Anh và Pháp, Hoàng Xuân Sính sang Pháp lấy bằng tú tài 2 về chuyên ngành toán học. Cô Sính chọn khoa Toán chứ không phải là một ngành nào khác, bởi theo sự lựa chọn của gia đình, cả cha và mẹ cô đều khuyên răn các con rằng để xây dựng đất nước học giỏi môn khoa học là thực sự rất cần thiết. Và, đơn giản, cô thấy trong các môn học thì toán là “dễ học” nhất. Nhưng trước khi lên đường sang Pháp lấy bằng tú tài 2, đã có một câu chuyện đặc biệt thú vị về cô Sính mà ít ai ngờ.


GS Hoàng Xuân Hãn và GS Hoàng Xuân Sính tại Paris năm 1992.


Năm cô 15 tuổi, bà cụ theo cách kể của cô (thực chất là mẹ kế, vì mẹ ruột cô mất năm cô 8 tuổi), mở một tiệm nhỏ bán lụa may áo dài mang tên Tấn Thanh. Trong tiệm duy nhất chỉ có một người thợ. Một sáng, người thợ xin phép gia đình ông bà chủ về quê một tháng. Ngay khi người thợ ra về, tiệm đồ lụa nhà cô lại đón một tiểu thư khuê các đến chọn lụa và ngỏ ý muốn cắt may ở ngay tại tiệm. Mẹ cô Sính đang định giải thích với cô gái, ông thợ cắt may đang trên đường về quê dễ một tháng nữa mới lên, thì cô bé Sính xuất hiện và cam đoan với mẹ cắt may được. Thế là cô bé Hoàng Xuân Sính hý hoáy đo đạc cẩn thận rồi ghi số đo ra một cuốn sổ. Một tuần sau, tấm áo dài may xong và mọi người trong gia đình đều hồi hộp đợi người đến thử. Điều đặc biệt, tấm áo dài đầu tiên mà cô bé Sính cắt may lại chính là để phục vụ cho cô dâu mặc trong ngày cưới.


Thì ra, bấy lâu, Sính đã lẳng lặng quan sát người thợ may từ khâu đo, đến việc cắt và việc máy. Vốn tinh tế lại khéo tay, nên tấm áo dài sau khi khoác lên người tiểu thư đã tôn vẻ đẹp đài các kiêu sa, lại thêm phần gợi cảm, thanh lịch.


Cô tiểu thư nọ vô cùng ưng ý và kể lại… Thế là nhiều người tò mò kéo đến cửa tiệm, ngỏ ý muốn được mặc thử chiếc áo dài của bé Sính cắt may. Ai cũng nhận ra, tấm áo dài đầu tiên của bé Sính cũng có chút gì khác với các áo dài đang thịnh hành lúc bấy giờ. Hồi đó, áo dài may cổ thấp, cao nhất chỉ khoảng 2,5 cm, và tất cả đều rập khuôn một kiểu dáng áo suông, buông thõng. Vốn ưa phá cách, nên Sính đã nghiên cứu ra chiếc áo dài cách điệu nhưng cũng rất nền nã, duyên dáng. Cô nào gầy, cổ nhẳng xương xương, Sính mạnh tay cho cổ cao lên đến 3 cm, hoặc 4cm.



  Trần Mỹ Hiền

CAND

Loading...

TIN LIÊN QUAN